China fietsreis 2001: Deel 3
Copyright 2002: René Maassen      rene_maassen@zonnet.nl
 
English version
 

 
Deel 1 (24 foto's)   -   Deel 2 (37 foto's)   -   Deel 3 (28 foto's)
 

11 September 2001. We fietsen over een marktje, op zoek naar een rieten rugzak. In een stapel Chinese kranten zien wij een foto van een ingestort gebouw en een brei van onleesbare Chinese karakters met daartussen de letters 'USA'. Het is dus in Amerika gebeurd, maar wij weten niet wat. Om 15:00 zijn wij bij de Laos ambassade om ons visum op te halen. De TV staat aan op de Deutsche Welle met een Engelstalig programma. Het is duidelijk dat iets groots is ingestort. Ik vraag aan de ambassade meneer waar dat is? “Oh, in Amerika”, zegt wat schouder ophalend en gaat verder met zijn werk. Goed, wij weten al wat meer. Terug in de hotelkamer zet ik de kortegolfradio aan en hoor ik veel meer. In de Internetshop aan de overkant bij de bios lezen wij vol ongeloof het hele verhaal in de krant.

De beste Hollywood scriptschrijvers, die onrealistische scripts per kilometer produceren, hadden de gebeurtenissen van vandaag niet kunnen bedenken. Het was te echt.

Wij sturen onze Amerikaanse vrienden een support Email. Hoewel wij zo onze eigen mening waarom dit nu precies in Amerika gebeurd is, neemt dat niks weg van het leed en trauma welke veroorzaakt zijn door deze ziekelijk daders.

5.000 doden is natuurlijk 'peanuts'. En twee ingestorte gebouwen is rationeel gezien alleen maar goed voor de economie: er moeten weer nieuwe gebouwd worden. Gelijk wat doorstroming op de arbeidsmarkt voor hoger kantoorpersoneel. Het zijn echter voornamelijk Amerikaanse doden. Ik weet de westerse media ratio niet exact, maar het is ongeveer 1:1.000. 1 westerse dode is ongeveer evenveel nieuwswaarde als 1.000 niet-westerse doden. Een ramp in, zeg China, zou ongeveer 5.000.000 doden moeten opleveren om zo lang en zo uitgebreid in het nieuws te zijn.

Maar dat is allemaal rationele onzin natuurlijk, maar moest toch even gezegd worden. Het was en is heel erg, en zal de wereldagenda voor de komende jaren (decennia) negatief bepalen.

Ons hotel in Kunming heeft ook TV. Op deze antenne zit ook CCTV9: de Engelstalige Chinese zender die zich richt op 'overzeese Chinezen' en 'Aliens' (westerse niet-Chinezen). Het staat ook onder staatscensuur dus de programmering is niet echt anders. Het is gewoon een Engelstalige Chinese zender. Dat kunnen wij verstaan. Als een Chinese film wordt uitgezonden is die Engels ondertiteld. Het is ook weer allemaal overdreven Nationalistisch. De goedkoopste, snelste en gemakkelijkste manier om het volk achter de politieke leiding te krijgen. Ook hierin is China een gewoon land. Er is weer te zien het dagelijks terugkerende item over de Japanse bezetting van oost-China van 1932 - 1946. Er zijn nu nieuwe geschiedenis boekjes voor de Chinese scholieren. Het is een stapel boekjes van 20CM uitsluitend over de brutaliteiten van de Japaners in deze periode tegen het weerloze China. Het was ook verschrikkelijk wat toen gebeurd is met als 'hoogtepunt' de slachting van weerloze burgers in Nankin 1937. Maar is het dan nooit genoeg? Is het dan nooit over? Moet dit nog iedere dag op TV, in een film of nieuws item zoals ook vandaag weer? Er wordt uitgebreid bij verteld dat de Japanse kinderen op school eenzijdig geschiedenis onderricht krijgen en dat ze niets te horen krijgen over de brutaliteiten van het Japanse imperiale leger lang geleden. Helemaal juist, maar hoe hypocriet van de Chinese regering!!!!! Er is b.v. nooit iets op de Chinese TV over de Chinese wreedheden tegenover het Tibetaanse volk, die minstens een zelfde omvang hebben gehad. Als er al een kort nieuws item op TV is over Tibet, wordt steevast gesproken over 'de bevrijding' van Tibet en de geweldige vooruitgang die sindsdien bereikt is. Nooit is er iets te zien over de Chinese wreedheden tegenover het eigen Chinese volk ten tijde van de culturele revolutie, met een mogelijk nog grotere verwoesting en dood. Er is helemaal geen voorlichting over; het heeft nooit plaatsgevonden volgens de Chinese TV.

Dat was dus een stukje CCTV9. Er komt nog veel meer voorbij. Is het dan nooit genoeg? Nog niet, want dit is een heel leuk stukje. Wat betreft kleding van koren, muziekanten, nieuwslezers, quizmasters enz mogen ze elke kledingstijl kiezen die ze maar willen, als het maar westerse stijl is. Alleen een stropdas lijkt fout te zijn; die is alleen voor Chinese politici toegestaan. Zojuist komt een soort modern Chinese opera voorbij. Het is Italiaanse stijl muziek en zang, dat wil zeggen de instrumenten en zo zijn hetzelfde, toch klinkt het anders. Alle mannen en vrouwen, wel 200 tezamen, zijn hetzelfde gekleed. De mannen dragen een sneeuwwitte smoking en alle vrouwen een chineesrode avondjurk. De tekst werd opera stijl gezongen, zonder Italiaans aan te doen overigens. Toen wij de ondertiteling konden lezen, deed die zeer Chinees aan. Het was blijkbaar een moderne opera over het moderne studentenleven in China. Daar gaat ie:

"Overal hoor je de kinderen hardop leren. Wij werken hard en maken dagelijks vooruitgang. Wij zijn zo trots hier te mogen leren, Oh Moederland!".

Er komt nu een zangeres in een nog rodere avondjurk:
"Ik heb altijd willen zeggen hoe trots ik ben. Hoeveel ik van jullie hou, Oh mooie trotse mensen van mooi China".

Tot slot dan, er komen ook regelmatig beelden van China's minderheden voorbij. Altijd hebben ze hun feestkostuum aan en altijd feesten ze. Dansende minderheden, uitsluitend blijde dansende minderheden. De boodschap is al snel duidelijk: geen zorgen over China's minderheden, het is er iedere dag feest!

Wij passeren de 24e breedtegraad. In zuid Yunnan zijn de mensen duidelijk nog vrolijker, zonniger. Er komen zo nu en dan ook bosgebieden voorbij, niet meer uitsluitend voedselproductie. Zo nu en dan zien en horen we wat 'wilde' vogels. De meeste vogels tot nu toe waren vogels in kooitjes. Naast bananen zien wij nu ook sinasappels en papaja’s. De insecten worden ook steeds groter. Er zijn prachtige vlinders, vaak heel groot. Er is een grote zwarte vlinder van wel 10 cm groot! Er is er een met bruine vleugels en witte randen aan het einde van de vleugels. Wij noemen hem de arendvlinder, omdat een arend dezelfde kleurtekening heeft. 's Avonds zien wij grote motten, sommige met een prachtige parketprint. Ze lijken echt van hout gemaakt! Wij zien veel minderheden in hun eigen kostuums, vaak dragen de vrouwen een hoofddoek of tulband. De oudere Dai vrouwen dragen een batiek-print rok en een riem van grote rechthoekige zilveren schakels. In noord Yunnan wonen oa de Lolo's, maar hier wij ze ook soms. Die vrouwen dragen hun haar onder een zwarte tulband. Die zit vast met een mooie zilveren speld.

De weg is op dit stuk heel rustig, dus wij kunnen volop om ons heen kijken. Ook zien wij mooie bloemen langs de weg en aan bomen. Chineze rozen bloeien volop. Er worden ook veel bloemen gekweekt. Het stuk langs het meer ten zuiden van Kunming is het Aalsmeer van China. Grote kassen, van bamboe en plastic, waar prachtige anjers, chrysanten, rozen, gipskruid, orchideeën, lely's andere bloemen worden gekweekt. In iedere Chinese stad door het hele land is wel minstens 1 bloemenwinkel te vinden.

In zuid China en met het passeren van de 24e breedtegraad naderen wij ook het potentiële malaria gebied. Hoewel het buiten de zomer wel mee zal vallen, is de malaria in dit deel van de wereld niets iets om mee te gokken. In circa 1/3 vd onbehandelde (!) gevallen is de afloop fataal. Ook bouw je geen weerstand op. Je kunt het volgende week weer krijgen. Het risico is groter in de lage gedeeltes, maar niet direct langs de kust. Boven de 1000 meter zijn minder muggen, ook zijn die doorgaans geen drager vd parasiet. In artikelen wordt aangeraden DEET te gebruiken (>30%) en insmeren om de 2-3 uur en een geprepareerd net om onder te slapen. Wij nemen de volgende maatregelen ter voorkoming van malaria:
1) Klamboe, die wij bij ons hebben
2) Lariam, 1 pil p/week als profylaxe (preventieve behandeling)
3) Wij hebben ook het geneesmiddel bij ons voor 2 behandelingen (Kinine en Doxycycline)
4) Elektronisch Chinees muggendoodapparaatje met gifblokjes.

Wij zijn vorige week begonnen met de Lariam. Dat spul (troep!) blijft lang in je bloed. Je kunt (moet) het niveau ('spiegel' is de medische term) langzaam opbouwen (verhogen) voor een goede bescherming. Je kunt dan nog steeds malaria krijgen, maar die zal mild verlopen.

Hoe de economie van het nieuwe China werkt is ons nog een beetje een raadsel. Honderden steden zijn de afgelopen jaren compleet gebulldozerd en nieuw opgebouwd. Compleet met boulevards, hoge gebouwen, woonflats, alles nieuw! Maar iemand moet dat betaald hebben. Het bouwen gaat overal onverminderd voort. China lijkt wel een grote bouwput waar de helft van alle Chinezen in werkzaam zijn. Maar bij nadere beschouwing blijkt dat veel van die nieuwe gebouwen leeg staan! De prachtige nieuwe expressways, ook gisteren opgeleverd net zo als de rest van nieuw-China, zijn ook grotendeels leeg. Af en toe rijdt er een voertuig voorbij. Hoe kunnen ze deze mega investering ooit terug verdienen? In hotels zijn wij vaak de enigste gasten. Als wij wat kopen in een winkeltje, zijn wij vrijwel altijd gelijk aan de beurt. Idem in eettentjes. De Chinese economie als geheel mag dan wel spectaculair groeien, maar in detail ontbreekt vaak iedere activiteit van de koperszijde. Veel Chinese winkeliers maken lange uren en zijn open van 8 uur in de ochtend tot wel 22:00 in de avond.

De meeste Chinezen zijn zo glad als een aal. Pas op latere leeftijd beginnen Chineese mannen wat lichte baardgroei te krijgen. Benen zijn vrijwel glad en borsthaar is ook een zeldzaamheid. Een hele enkele keer zien wij een oudere Chinees met een lange puntbaard: net een van ZZ-Top.

Wij passeren veel lodges langs de hoofdweg. Soms om de paar honderd meter staat er weer een. Dat is opmerkelijk. De gebouwtjes zijn allemaal vrijwel gelijk. Het zijn een stuk of 6 kamertjes naast elkaar met aan de kopse kant een soort eetkamer/huiskamer en een keukentje. Voor de deur is een grote parkeerplaats, waar meerdere vrachtwagens kunnen staan. Wij passeren ze dagelijks, velen. Vandaag begint het mij op te vallen dat er eigenlijk vooral jonge meisjes werken, uitgedost met make-up en strakke T-shirtjes en korte rokjes. Velen zijn bloedmooi, maar de wat 'ouderen' van zeg 25 zien er uitgewoond uit. De jonkies missen een bepaalde onschuld in hun gezicht die de 'andere' meisjes hier zo natuurlijk mooi maakt. Deze zijn gemaakt mooi. Nu wij deze nacht overnachten in dit 'hotel, wordt het wordt duidelijk dat dit gewoon hoertjes zijn. De stops langs de weg zijn dus geen hotels, maar hoertels. Sommige van die meisjes zien er reuze verleidelijk uit, maar ik zou mijn dipstick niet in een carter willen stoppen waar de helft van alle Chinese vrachtwagenchauffeurs 'em al in gehad heeft. Velen van hen zijn zulke viespeuken; ze zijn op hun vrachtwagens gaan lijken. Lawaaierig, rokend, pruttelend en stinkend. Net vorige week hoorde ik op de BBC dat China nu voor het eerst heeft toegegeven dat AIDS voorkomt in de Volksrepubliek. Tot vorige week bestond het hier niet! Het was een probleem van het westen, met zijn verderfelijke seksuele moraal. In China is alle omgang tussen het volk proper, dus was er ook geen AIDS. Tot vorige week dan. Bloeddonaties en transfusies worden hier bv dan ook niet gecontroleerd op HIV. Het is immers volksbloed, dus goed bloed. Nu blijkt 'de ziekte' dus wijdverspreid te zijn, ook in de Volksrepubliek. Is China dan inderdaad een normaal land? Een bloedtransfusie is het einde hier... Als je als westerlingen wilt zwemmen in een Chinees openbaar zwembad, moet je eerst een recente niet-AIDS verklaring tonen! Idem als je een internationaal rijbewijs wilt omzetten in een Chinees rijbewijs! Daarbij laat China toch weer zien dat de 'al het slechte komt uit het westen' filosofie diep ingebakken zit. Het omgekeerde is echter ook het geval: China wordt in de westerse media altijd negatief afgebeeld. Vaak onterecht.

Vrijwel alle mensen in deze streek Xishuangbanna zijn Boeddhist. Overal in het landschap staan stupa's en ieder dorp heeft een tempel. Dat is een groot puntdak, en van binnen een groot goudkleurig Boeddhabeeld en diverse kleinere hulpBhoeddha's. Je moet je schoenen uitdoen als je naar binnen gaat. De tempels zijn verder open voor iedereen. Op de wanden staan mooie schilderingen. Vaak is het een soort stripverhaal. Wij kennen het verhaal niet, maar kunnen wel een beetje raden en plaatjes kijken. In de meeste tempels komen ongeveer dezelfde afbeeldingen voor: een vrouw (of is het Boeddha?) die haar lange haar afsnijdt met een zwaard; twee kinderen die ontvoerd worden; vele helafbeeldingen met verfijnde details van doorgezaagde mensen, gemangelde mensen, mensen in kokende vaten enzovoort; een oude man die een boom invlucht en door een andere man met pijl en boog naar beneden wordt gedwongen; een vrouw met een ziek (dood?) kindje in haar armen die in de tempel in Boeddha's armen wordt genomen en met hem en haar kind naar de hemelen zweeft. De Boeddha beelden hebben vaak een heel mooi gezicht en figuur. De gezichtsuitdrukking en lichaamsvorm zijn zondermeer vrouwelijk te noemen.

De sfeer hier is overal VVVR: vrolijk, vriendelijk, veilig en rustig. Het Boeddhisme levert blijkbaar een heel wat vrediger mens op dan Christendom of Islam. Het is natuurlijk de weltierendgoedheid van de almachtige Boeddha, wiens licht op deze mensen schijnt. Ook zien wij de hele dag jonge (tiener) monniken in hun oranje gewaden. Wij zien geen oudere monniken, vreemd genoeg. Veel tempels worden opgeknapt of compleet nieuw gebouwd. Tijdens de culturele revolutie zijn de meeste verwoest en de monniken 'afgevoerd' om nooit meer wat van te horen. Zijn er daarom geen oudere monniken?

In Xishuangbanna vormen de minderheden de meerderheid. De 'Dai' vormen de grootste groep. Veel Dai mannen hebben tatoeages op hun lichtbruine lijven, maar zijn verder wat lastiger te onderscheiden van 'gewone' Chinezen want ze lopen meestal ook in 'moderne' (westerse) kleding: een pantalon, namaak Dunhul of soortgelijk zichtbaar namaak merk riem en een overhemd. De Dai-vrouwen zijn veel gemakkelijker te herkennen. Ze dragen een batiek-stijl lange rok; eigenlijk is het een lange lap die omgeslagen is. Daaroverheen vaak een mooie brede riem van zilveren schakels en een strak t-shirt in een zeer felle en evenzeer vrolijke kleur. Hun lange zwarte haar zit meestal rond een knot op het hoofd gedraaid. Sommige vrouwen hebben een soort brede platte hoofdband van hun eigen haar rondom hun hoofd gemaakt. Dat blijft op zijn plaats zitten met vele haarspeldjes. Het lijkt eigenlijk een beetje op de haarlak haardrachtstijl van onze bruin-oranje jaren '70 of op het kapsel van Sumo worstelaars (uit Japan). Vreemd genoeg. De Dai, vooral de vrouwen, hebben een enigzins plat gezicht. Overigens hebben veel mensen hier een klein hondje als huisdier. Die hebben ook een wat plat gezicht, maar dat zal wel toeval zijn. In een ander opzicht lijken de Dai helemaal niet op Sumo's: ze zijn tenger en klein. Dat geldt eigenlijk voor alle minderheden Chinezen: ze zijn wel 2 tot 3 koppen kleiner dan de gewone C's of wij. Ze hebben een tenger postuur hun gezondheid komt wat kwetsbaar over. Wel zijn het de vrolijkste Chinezen in het land. Overal wordt gelachen, gezwaaid en gedag gezegd. De Dai hebben hun eigen taal en schrift, lijkt op Thai. Maar iedereen spreekt wel wat woordjes Mandarin, net zo als wij. Spreken wij beide een vreemde taal en kunnen toch communiceren! De vrouwelijke minderheden hebben ook duidelijk kleinere borsten dan de overige vrouwelijke Chinezen. Niet dat dit belangrijk is, maar het valt wel op.

De meeste Dai in Xishuangbanna wonen nog in min-of-meer traditionele huizen. Het is eigenlijk een soort groot getrapt overhangend dak op palen. Die palen zijn soms van boomstammen gemaakt en zijn geborgd met grote spies, maar steeds vaker zijn die palen van bakstenen gemaakt. De verdere balkenconstructies zijn wel van hout. Op de grond van het huis, tussen de palen, staan de beesten, landwerktuigen en de deegklopper. Tegenwoordig ook vaak een motorfiets. De familie woont op de eerste verdieping. Het waait lekker door, want de meeste 'wanden' zijn van bamboe schrootjes. De grote overhangende daken zijn ongeveer waterdicht met vele dakpannen van gebakken klei. Die worden lokaal gemaakt. De dakpannen zijn ongeveer allemaal even groot en bijna recht, maar niet helemaal. Daarom liggen ze 4 rijen dik. Blijkbaar zijn ze niet zo duur.

Er zijn ook nog andere minderheden, zoals de Hani en Lalo. Maar die zijn minder talrijk. Je herkent ze aan kleding of haardracht. Zo dragen de Lalo (vrouwen) een zwarte tulband. Deze mensen zijn nog een kop kleiner dan de Dai.

Hedenochtend in goede gezondheid weer aangekomen in Jinghong, na ons rondje door de streek 'Xishuangbanna'. Het stadje ligt aan de Mekong rivier, op een hoogte van 620 meter. Het is hier warm (28 C) en vochtig, maar het gaat wel als wij rustig aandoen. Geen haast.

Inmiddels zijn er weer 2 Chinese componenten toegevoegd aan, dit keer, Jolanda's vervoermiddel: een bidonhouder en een achterversnellingbedieningmechaniek. Het Japanse apparaatje van FL 110,-- is vervangen door een Chinese van FL 2,40: iets minder comfort maar werkt verder net zo goed.

Voorts hebben wij de eerste locale ananas genuttigd. Deze was van goede kwaliteit en streelde ons smaakorgaan op een plezierige manier. Deze tropische vrucht kost 60 cent [25 Eurocent]. Voorts nuttigen wij ook dagelijks een reusachtige pommelon: deze kosten 30 cent [13 Eurocent]. Ook de eerste kokosnoten en jackfruits en durian's zijn gesignaleerd.

Het is (voor China) wel een rustig stadje en wij hebben (voor China) wel een prettige kamer, met ramen aan 2 kanten en een krachtige plafondventilator. Wij zitten op de bovenste (2e) verdieping, dus wij hebben een goed uitzicht op de straat waar altijd wel wat te zien is. Hier is 2e overigens de 3e verdieping, want ze hanteren het Amerikaanse nummering systeem.

Het is vochtig en warm, maar niet al te erg. Op een warme dag is het 32 graden, op een koude dag 23 graden. Af en toe regent het een half uurtje, maar de meeste tijd is het 28 graden en droog met vrij veel zon.

Jolanda heeft een griepje. Twee van de drie 's-werelds griepvirussen worden geboren in China. Jolanda heeft vast de allernieuwste. Maar haar afweersysteem heeft de indringer snel ontmaskerd en ze is aan de beterende hand.

In Jinghong bezoeken wij twee cafe's/eethuisjes, helemaal gericht op westerlingen. Wij lezen wat uit hun boeken over Laos en Thailand, want die hebben wij niet. Een shopje heeft de Nelles kaart van Laos dubbel. Ik vraag of ze er een wil verkopen. Het meisje belt met de baas, en zegt even later dat hij 30 RMB moet kosten. Deal! Het shopje aan de overkant heeft het ‘South-east Asia on a shoestring’ boek dubbel, is slechts twee jaar oud. Ik vraag of ze er een wil verkopen. Ze weet ze niet. Ondertussen raak ik in gesprek met een Chinese die een voor haar niveau van Engels een veel te moeilijke vertaalopdracht heeft gekregen. Als ik weer terugkeer bij de winkel met het LP boek, is het Engelssprekende meisje van de bistro weg. Wij moeten om 20:00 terug komen. Als ik die avond kom, is zij er ook. Ik herhaal de vraag. Ze twijfelt. Ik bied haar 100 RMB voor het gebruikte boek, dat is de helft van de nieuwprijs. Ze neemt het graag aan.

Weg uit Jinghong, langs de Mekong zuidoostwaards richting Laos. Wij fietsen nu door het ananasparadijs. Ze groeien nu overal, en worden ook overal te koop aangeboden. Ook worden ze steeds groter en goedkoper. Een grote ananas kost nog maar 1 RMB [1 Euro = 8 RMB]. Vandaag zagen wij er een aantal van misschien wel 3 kilo! Reusachtig, de grootste ananas ooit. Langs de weg verkopen de locals hun ananassen van deze week. Ze zijn het hele jaar beschikbaar, er is geen bepaald seizoen. Op iedere heuvel staat wel een ananasveld. Wij zagen vandaag ook de bloem van een ananas in wording. Die lijkt precies op... inderdaad, ook op een ananas. De kleur van de bloemen is licht paars. De hele knop met bloemen naar alle richtingen die wij zagen is zo'n 3 cm breed en 5 cm hoog. Iedere bevruchte bloem wordt later zo'n hexagoon in de huid van de ananas met daarin verstopt een zaadje. Vaak staan ze hier tussen de nog jonge rubberbomen. Blijkbaar hebben de ananassen dan nog voldoende licht. Het duurt wel een aantal jaar voordat de rubberboom het licht wegneemt. Zo is het dure grondgebruik van de ananas geen probleem.

Het regent al 6 dagen continue: heel bijzonder. Dit is het droge seizoen. Maar vanmiddag werd hier in Menglun het voor het eerst droog. Het is nog maar 21 graden. Ik merk dat wij blijkbaar al behoorlijk gewend zijn aan het 30 graden bereik, want tot mijn verbazing vond ik de 21 graden van vandaag wat koeltjes. De locals vinden het berekoud. De meesten lopen met trui en jas. De temperatuur hier tikt bijna nooit de 20 graden aan.

Vandaag 30 oktober is mijn verjaardag. Van harte gefeliciteerd op zijn Chinees: "ShengRiKuaiLe !"

Ook de TV blijft verbazen. Ja, dit onderwerp komt weer even terug, het is zo'n dankbaar onderwerp om over te schrijven. Om te beginnen maak ik melding van een Chinese promo-spot, over Moederland China natuurlijk, die steeds weer terug komt. Hij is weer vol met de gebruikelijke zwaar nationalistische romantiek: rode vlaggen, arbeiders in het paradijs, schone natuur vol bloemen, marcherende uniformen en daar doorheen gemengde beelden van vooruitgang. Ja vooral dat: nieuwbouw, computers, laboratoria, mannen en vrouwen in witte jassen en reageerbuisjes bestuderend en zo voort. Nu heeft China veel vooruitgang bereikt, zeker. Maar een detail moet genoemd worden. In datzelfde spotje zie je ook een Chinese raket opstijgen. Dat klopt, China lanceert ook raketten. Maar een paar seconde later zie je, in een halve seconde durende flits, ook de space shuttle rond de aarde draaien. Maar China heeft helemaal geen space shuttle, zelfs geen kopie!

Even later komt weer een journaal voorbij. Die heeft altijd hetzelfde formaat. De eerste helft is uitsluitend positief Chinees nieuws. Partijvergaderingen, nieuwe fabrieken en flats geopend enzovoort. Dan, in de eerste helft van de tweede helft, komen Chinese belangen en relaties met het buitenland langs. Een buitenlands bezoek en zo. Dan, helemaal achteraan, het overige wereld nieuws in het kort: Afghanistan, midden-oosten en andere brandhaarden. Altijd zijn de Chinese nieuws items positief: opening van gebouwen, bejaarden tehuizen en zo. Het niet-Chinese nieuws is altijd negatief: oorlog, onveiligheid, tekorten, betogingen enzovoort. Je kunt maar beter in China wonen, die boodschap is al snel duidelijk! Oh ja, tot slot. Hier op de hoek van de straat staat een reusachtig billboard, van wel 12 meter breed. Daarop staat een Chinese tekst, op de achtergrond een foto van de (oude) skyline van New york, met 2 WTC torens. Dat bord staat er gewoon nog, de meesten lijken niet te herkennen wat er nu eigenlijk op die foto staat. Misschien denken ze wel dat het de vooruitgang in een of andere nieuwe Chinese stad voorstelt. Wij denken dat het dat moet voorstellen, want van links naar rechts verloopt het beeld van begroeide bergen naar stad.

01/11 De regen is gestopt, na een week! De vlinders zijn weer terug in grote getale. Wij zien een mooie nieuwe: de houtskoolgloed vlinder. Zwart aan de randen, en naar het binnen toe steeds brandroder wordend. Hij lijkt precies op,...ja, je weet het natuurlijk al.

Op 3 november nemen wij onze intrek in Mengla. Het zijn nog 60 KM's naar de grensovergang. Onze hotelkamer is een nette 2e categorie 'zhao-dai-suo', of een simpele 3e categorie 'loe-gwaan'; het is maar hoe je het bekijkt want de grens is zeker niet scherp. (Het laagst is de 1e categorie: uitsluitend voor dronkenlappen en landlopers. Het hoogst is de 5e categorie: uitsluitend voor diplomaten en westerse toergroepen). Wij hebben in de kamer in totaal 5 lichtpunten. Zoals meestal in China; slechts 1 lampje doet het, alle andere niet. De doucheslang lekt, en de WC flotter ontbreekt. De wastafel afvoer spettert lekker over op vloer op je voeten.

Als ik met de bazin de kamer ga bekijken, doet ze als eerste de TV aan en zet hem op 10. Triomfantelijk en met een 'big smile' van;

"Kijk, hij doet het goed!" ,geeft ze mij dan de afstandbediening.

Chinese hoteliers laten altijd eerst de TV zien, het allerbelangrijkste. Ik bedank haar en maak duidelijk dat ik begrepen heb hoe de TV aan gaat en laat zien dat ik ook weet hoe hij uit gaat.

De kamer biedt het gebruikelijke, wij weten ondertussen wat wij kunnen verwachten in plattelands China. Nu de prijs nog juist afstemmen, want ze vragen altijd iets te veel. Als deel van de prijsonderhandeling strategie confronteer ik de overigeens heel vriendelijke hotelbazin met de defecten van de kamer. Ze geeft lachend de gebruikelijke antwoorden.

"Natuurlijk maken wij die andere 4 lichtpunten niet, u heeft toch een lichtpunt wat werkt? Natuurlijk lekt de doucheslang, want die lekken altijd in China. Dat kan niet anders, zo zijn doucheslangen nu eenmaal. Kijk, uit de kraan komt wel gewoon water. Er is zelfs heet water [dat werkte wel]. En wat die flotter betreft, dat is ook geen probleem, want de deksel van de stortbak is verwijderd. Boven de stortbak hangt nu een kraan, en als u die opendraait stort die de stortbak vol. En als u die kraan op tijd dichtdraait, loopt de stortbak niet eens over!"

Ik moest toegeven dat er wel een zekere Chinese logica in haar antwoorden zat, alhoewel niet gelijk aan mijn westerse logica. Maar dit is China. Ondertussen weet ik dat het in alle Chinese hotels zo is, wij kunnen er wel mee leven. Ik vond het alleen grappig om haar er eens mee te confronteren. Ze vraagt 30 RMB (9 Gulden, 4 Euro) voor de kamer, maar mijn voorgestelde 25 RMB neemt ze lachend aan. Op mijn verzoek krijgen wij ook nog schoon beddegoed. In de allergoedkoopste plekjes moet je daarvoor overigens extra betalen! Een bed kost daar 5 tot 10 RMB met reeds meervoudig ingeslapen beddegoed. Schoon beddegoed kost daar 5 RMB extra per bed.

De volgende ochtend maak ik in 5 minuten de aansluiting van de doucheslang weer vast, dankzij mijn veelzijdige Chinese griptang. Die had ik gekocht in Japan (!) voor slechts 100 yen (2 gulden), hier zijn ze niet te koop. Gisteren bekeek ik overigens kamers in een dure 4e categorie 'fang-di-an', maar daar waren de kleine 'ongemakjes' niet anders. Het luxe van een 'fang-di-an' zit hem in de hoge prijs en de gevel. Meestal is de luxe slechts cosmetisch, en dan nog slechts wat marmeren tegeltjes (ipv badkamer tegeltjes) aan de gevel en op de vloer in receptie. Daarachter zijn de 'fang-di-an' kamers slechts te dure 'loe-gwaan' (3e categorie) kamers, waar net zoveel los zit, lekt en veel langer dan 1 dag geleden grondig is schoongemaakt.

Het belangrijkste verschil is meestal dat de dure hotels wel een vergunning hebben om westerlingen te huisvesten, de goedkoopste meestal niet. Dat heet hier overigens heel grappig 'alien permit'; is ET soms familie van ons, westerlingen? Zien wij er zo vreemd uit? In de kleine plaatsjes weet niemand van die regeling af, noch de hoteliers noch de politie, dus is het ook geen probleem. In steden zoals hier in Mengla, is het probleem dat soms alleen het duurste hotel van die stad die permit krijgt. Ons hotel is niet veel slechter, maar is officieel slechts een 2e categorie. Vanochtend kregen wij voor de 2e keer in China politiebezoek op de kamer. Na onze paspoorten geïnspecteerd te hebben (ze keken weer bij het verkeerde visum), mochten wij tot mijn verbazing blijven. Bij de vorige inspectie in Jinghong waren wij nog verwijderd door de politie uit dat 'ongeschikte' hotel.

In de meeste Chinese hotels liggen plavuizen op de vloer. Die kunnen met water verdund worden, dus zijn redelijk schoon. Een enkel hotel heeft vloerbedekking, dat is slecht nieuws. Al het Chinese lawaai galmt welliswaar minder hard door het gebouw, maar die vloerbedekking is ronduit vies. De stofzuiger moet in China nog geintroduceerd worden, want niemand heeft er een. Erger, Chinezen roken erg veel, en drukken hun sigaretten altijd uit op de vloer. Ook als er vloerbedekking ligt. Die zit dus vol met letterlijk honderden brandgaten. De helft van alle Chinezen roggelt en spuugt ook de hele dag. Met een onplezierig schrapend geluid halen ze wat keelschraapsel omhoog, en dat verlaat via de mond het lichaam richting....de vloer, ongeacht het type ondergrond! Het is onduidelijk waarom ze dat keelschrapen doen Het is volgens mij gewoon een aangeleerde tic; een dwangmatig gedrag c.q. gedragstoornis. Vaak komt er na al dat lawaai, een heel klein beetje keelschraapsel uit; het dwangmatige ritueel lijkt belangrijker dan de functie. Waarschijnlijk moet het een stukje lichaam reiniging voorstellen, maar van buiten wordt het er niet schoner op.

Onze Chinese spatborden op onze fietsen doen het goed. Wij hebben ze vaak nodig, want ook op een droge dag zijn veel plaatsen nat. Chinezen spelen graag met water. Veel plaatsen zijn zo vies, omdat de helft van alle Chinezen de hele dag van alles schoonmaakt. Dat doen zij met water, veel water, heel veel water; de hele dag en overal. Eigenlijk is het verdunnen wat ze doen, want zeep wordt zelden gebruikt. Omdat wateraanvoer altijd lekt in China, en waterafvoer vaak ontbreekt, ontstaan de hele dag diepe plassen op veel plaatsen. Het verkeer sproeierd dat vrolijk rond, en spoedig zit vrijwel alles in de wijde omgeving onder een laagje blubber. Dat is geen probleem, want dan maak je het gewoon weer schoon met.........water!

Ik lees veel in het reisboek wat wij tweedehands in Jinghong kochten. Zo update ik mijn kennis over Maleisië en Singapore. Daar is niets mee!, In tegendeel; wij zijn in de buurt en wij kunnen daar gewoon fietsen. Ik lees dat Maleisië ook goedkope (Chinese) Hotels heeft in de 10-15 gulden categorie; dat wij hebben niet eens een visum nodig hebben; over de Hollandse vestiging op Melakka en over stranden en heerlijk eten. Vanuit Singapore kunnen wij ook goedkoop vliegen naar Europa, zo lees ik. Waarom fietsen wij daar niet naar toe? Ik ga rekenen en meten. Op internet zoek ik de coördinaten op van Kuala Loempur en Singapore en voer ze aan het GPS. Het apparaat meldt mij de afstanden tussen de punten terug. Ik ga rekenen en plannen. Als wij het supertrage tempo van de laatste drie maanden opschroeven naar gewoon traag, 220 KM per week, dan kunnen wij nog steeds eind maart 2002 in Singapore zijn. De laatste 2 weken zijn dan zonder medische verzekering maar dat durf ik wel aan. Ik spreek het nieuwe plan door met Jolanda, en wij besluiten het te doen. Wij besluiten morgen te vertrekken uit Mengla.

De juiste prijs betalen.
Discriminatie is een ziekelijke actie, in welke vorm dan ook. In China is de wereldbevolking officieel ingedeeld in drie groepen:
1: Chinezen.
2: Overzeese Chinezen (mensen van Chinese komaf, maar nu een andere nationaliteit hebbend) en
3: Aliens.

De Chinese regering hanteert officieel voor iedere categorie een andere toegangsprijs voor attracties e.d. Ook zijn voor de Chinezen bv alle hotels toegankelijk, als ze het kunnen betalen, maar voor de andere 2 groepen gelden alleen gekwalificeerde hotels als geoorloofde overnachting mogelijkheid. Verder zijn er onzichtbare, ongemarkeerde, gebieden waar Chinezen wel mogen komen, maar niet-Chinezen niet op straffe van 100-en RMB;s per dag dat je in dat verboden gebied was. Het aantal verboden gebieden wordt steeds minder. Wij hebben geen problemen hiermee gehad. Slechts 3 keer hadden wij een ‘meningsverschil’ met de politie over onze hotelkeuze. Iedere keer was dat redelijk rustig opgelost.

Onafhankelijk (niet in reisgroep) reizen in China is blijkbaar makkelijker dan het ooit geweest is. Met de Chinezen zelf hoef je weinig problemen te verwachten, met de politie doorgaans ook niet. Wees beleefd en rustig, kleed je fatsoenlijk (niet te bloot). Ze komen vanzelf naar je toe, als je in fout dreigt te gaan; je wordt in de gaten gehouden.

Het meest vervelend is nog het vragen van te hoge prijzen aan 'aliens'. De regering zet hier het verkeerde voorbeeld. Toegang tot een park is voor Chinezen bv gratis, maar voor aliens kost het 50 RMB. Dat is meer dan menig Chinees op een dag verdient! Locals weten dat blanken probleemloos die absurd hoge prijs, in hun ogen, betalen en worden zo aangezet ook maar 1 of 2 RMB toeristentoeslag op hun producten te leggen. Gelukkig zijn er ook genoeg Chinezen die niet discrimineren, zo leer je snel de juiste prijs. Vraag altijd vooraf de prijs. Indien die te hoog lijkt, onderhandel dan zachtjes, rustig en glimlach. Je hebt snel resultaat. Probeer altijd de juiste prijs te betalen en ontmoedig deze discriminatie. Winkels die teveel vragen, mijden wij altijd. 'Goede' winkels worden 'beloond' met vervolgaankopen. Laat zien dat 'aliens' ook gewoon mensen zijn, die vriendelijk zijn, en gelijk behandeld willen worden.

Fruit kopen in China
Fruitstalletjes kom je overal in China tegen. Fruit is niet duur. Vooral de verkopers hebben echter de neiging met 'blankenprijzen' te werken. Doorgaans kun je makkelijk 10 tot wel 50 % van de prijs af halen. Probeer te kijken en luisteren wat voor een prijs de Chinezen genoemd krijgen. Gebruik je verstand! Blijf sowieso altijd rustig praten, sommige verkopers bieden je direct de goede Chinese prijs! Alle prijzen hier zijn slechts een indicatie. Bijna al het fruit kost tussen de 1 RMB en 3 RMB per kilo. Verkopers noemen vaak de prijs per pond, dus vraag naar de kiloprijs ("Yie gongin, do sau tsje"?: “Hoeveel kost 1 kilo?”). De prijs is ook afhankelijk van de plek, het aanbod, de kwaliteit, je geduld en het tijdstip in het seizoen.

Een probleem is dat westerlingen hun fruit doorgaans veel rijper eten dan niet-westerlingen. Als je ergens een paar dagen blijft, kun je op de eerste dag je fruit kopen en op je kamer laten doorrijpen. Als je op doorreis bent, zul je langer moeten zoeken naar fruit wat rijp is volgens westerse smaak. Soms is het dan goedkoper, want de locals vinden het te rijp, en kopen het niet meer.

Appel
De appel groeit noordelijker dan de tropen, maar is wel volop te koop. Appels kunnen maandenlang bewaard worden en lijden niet onder vervoer over grote afstanden. Appels kosten tussen de 1 RMB en 3 RMB per kilo, afhankelijk van de soort en de gaafheid.

Peer
Ook de peer groeit noordelijker dan de tropen. De peer heeft maar een kort seizoen en is erg kwetsbaar. Kiloprijs; 4 RMB

Mandarijn
Er is in de wintermaanden een groot aanbod van mandarijnen, de kwaliteit is meestal echter slechts redelijk. Vaak zijn ze wat te droog of de smaak is niet fruitig fris. Vraag altijd of je mag proeven (dat mag altijd). Zeg gedag en loop verder als het niet mag. Redelijk lekkere grote mandarijnen moeten 2 RMB per kilo kosten. Zijn ze echt helemaal perfect, dan 3 RMB.

Pommelon
Ziet eruit als een reuze grapefruit, smaakt enigsinds ook zo. Je maakt hem echter anders schoon. Moet circa 1 RMB kosten. Soms kun je een iets kleinere kopen voor 0,5 RMB. Die moet je dus nemen, want de vrucht is even groot, het jasje is alleen dunner. Soms zijn ze zelfs lekkerder, anders hetzelfde als de 'grote'!

Meloen
Meloenen zijn er van het voorjaar tot in de herfst. Die van vooraan het seizoen smaken uitstekend, de latere een stuk minder (wateriger). Er zijn watermeloenen, netmeloenen en rugbybalmeloenen. Watermeloenen zijn het goedkoopst, zo'n 2 RMB per kilo.

Ramboetan en Lychee
De lychee ziet eruit als een ronde noot van circa 2 cm diameter. De dunne schil kun je eraf breken en binnenin zit een heerlijke sappige vrucht en een grote pit. De ramboetan is soort lychee met langharige zachte stekels van buiten. Hij lijkt veel groter, maar de vrucht is slechts iets groter. Het vruchtvlees is vergelijkbaar.

Mango
Er zijn veel soorten. Maar allemaal smaken ze naar mango en ruiken naar parfum: heerlijk. Binnenin zit een reusachtige pit. Het beste kun je ze zo schoonmaken: Snijdt de linker en rechter helft af, langs de lengterichting van de pit. Het middenstuk houdt je nu over: kluif de pit af. Het vel is niet eetbaar. De twee afgesneden helften met vel kun je leeglepelen of binnenstebuiten klappen en afkluiven zodat alleen het vel overblijft. Met een scherp mes en een lepel is het zo gepiept. De mango is zo'n vrucht die het beste smaakt op de dag voordat je hem weggooit. De schil heeft dan al zwarte spikkels en je ruikt hem vanaf 10 meter. Zo kun je ze in China echter maar zelden kopen. Mango's kosten minimaal 5 RMB per kilo. De superrijpe kun je aan het eind van het seizoen kopen voor slechts 1,5 RMB per kilo!

Passievrucht
Er zijn diverse soorten. In zuid China kun je een eivormige geel/groene variant kopen. Die is erg zuur, maar heeft evengoed de heerlijke passievrucht geur en smaak. Eet er slechts 1 om de paar uur, want je maag kan zoveel zuur niet aan! Snijdt de vrucht in de lengte open; de schil is taai. Het prutje binnenin van zaadjes, vlees en sap kun in zijn geheel uitlepelen. Kost 2 RMB per kilo.

Banaan
Er zijn zoveel soorten bananen te koop! De soort die lijkt op die in onze supermarkten, kost 2 RMB per kilo en zijn hier ook lekker. Je kunt echter ook een wildere soort kopen: kleine, korte en dikke banaantjes. Die smaken en ruiken veel sterker. Je moet ze echter wel pas zeer rijp eten, met zwarte spikkeltjes op de schil, anders zijn ze taai. De gecultiveerde supermarktbanaan is vrij van zaadjes. De 'wilde' soorten niet. Je kunt ze als kleine zwarte pitjes zien zitten in een goed rijpe banaan. Voorzichtig eten! Soms is zo'n zaadje ter grootte van een erwt en net zo hard! De banaantjes kosten 1 RMB per kilo.

Ananas
Een rijpe ananas is een heerlijke en zeer zoete vrucht. Een onrijpe ananas is giftig. Hij heeft dan veel zuur, blauwzuur om precies te zijn. Ananassen zijn er het hele jaar, met kleine rijpingsverschillen tussen de zomer en winter uitvoering. Het is belangrijk dat je een goed rijpe koopt. Eerste test voor beide soorten; probeer een groen blaadje van het kroontje er uit te trekken. Als dat heel gemakkelijk gaat, is de vrucht rijp of bijna rijp. De ananassen in het zomerseizoen blijven groenig van kleur en ruiken zwak, ook als ze helemaal rijp zijn. Dat is dus wat lastig selecteren. De winterananas is heel eenvoudig: die wordt geel en ruikt sterk zoetig als hij rijp is. Je kunt een ananas nog een paar dagen laten narijpen op je kamer. Hele kleine ananassen, net wat groter dan een flinke appel, kosten 0,5 RMB. De gangbare maat (zo'n 1 tot 2 kilo) kost 1 a 2 RMB per stuk, afhankelijk van plaats en aanbod. Hele grote, wel 3 kilo, kosten 2 tot 3 RMB. De rijpheid en groeilocatie (temperatuur) bepaalt de smaak, niet de grootte. Met een goed kartelmes is een ananas reuze snel schoon te maken.

Sharon
Onder deze naam worden ze in Nederland verkocht (ze komen dan uit Israel). Soms heten ze ‘Chinese tomaat’. Er zijn twee varianten: een eivormige en een tomaatvormige. De smaak is hetzelfde. Ze komen in de hele tropen voor, en groeien aan een appelboom-vormige boom. Ook dit is zo'n vrucht die op zijn best is de dag voordat je ze weggooit. Ze zijn dan donkerrood (ok, rijpe tomaat rood). Ze zijn dan zo zacht en kwetsbaar dat ze bijna niet te vervoeren zijn. Zo kun je ze helaas maar zelden kopen. De onrijpe variant, naar onze smaak, is oranjekleurig en zie je overal te koop. Die is NIET lekker, maar Chinezen eten hem als een appel. Leg ze op je kamer een paar dagen in de zon, en ze worden superrijp. Snijdt de vrucht door. Klap zo'n helft binnenste buiten en slurp hem in een keer leeg! Heerlijk! Oranje vruchten kosten zo'n 3 RMB per kilo. De overrijpe rode versie maar de helft.

Papaja
Rijk aan calcium en vitamines. Sommigen haten deze vrucht, anderen vinden hem heerlijk. Er zijn ovale en ronde papaja’s: de smaak is gelijk. Onrijp is de vrucht groen. Als de vrucht voor 80 % geel gespikkeld is en 20 % groen, dan is hij op zijn best. Vaak worden ze wat groenig aangeboden. Dan moet je hem op je kamer weer laten doorrijpen. Snijdt de vrucht in de lengte door, lepel de pitjes eruit, en lepel het oranje vruchtvlees uit de schil. Gangbare maten wegen zo'n 2 kilo per stuk. Toch kost deze vrucht maar 1 RMB! Grotere en kleinere papaja’s kun je naar verhouding uitrekenen.

Woordenlijst China
Met een korte woordenlijst Chinees kom je heel ver in China. De officiële taal is 'Mandarin'. Ook de jeugdige minderheden in Zuid-China spreken daar wat van. De ouderen kunnen het echter niet lezen! De fonetische uitspraak in deze lijst is aangepast aan een Nederlandse spreker. Spreek rustig en langzaam. Voor veel minderheden is Mandarin ook een vreemde taal. Probeer iedere klank uit te spreken. Waar een koppelstreepje staat, moet je een 1/4 seconde of zo pauze nemen. Met de moeilijke toonhoogten van de Chinese taal is hier al rekening gehouden. Als je het woord uitspreekt als een Nederlands woord (als Nederlandstalige), verstaan de meeste Chinezen het wel als je het in de juiste context gebruikt. Chinezen zijn overtuigd dat grote witneuzen GEEN woord Chinees spreken of verstaan. Soms moet je een Chinees woord gewoon 10 keer herhalen voordat een omstander herkent dat je WEL Chinees tegen ze praat.

1 = ji 2 = ar 2 = li-ang 3 = san 4 = suh 5 = woe 6 = li-ou 7 = tzi 8 = ba 9 = joe 10 = schuhh 11 = schuhh-ji 12 = schuhh-er 18 = schuhh-ba 20 = ar schuhh 21 = ar schuhh ji etc. Het Chinese systeem voor telwoorden is compleet rechtlijnig en logisch, met slechts 1 uitzondering: het getal twee. Twee is altijd 'ar', behalve in combinatie met een eenheidswoord. Twee kilo is dus 'li-ang kong-djin'. RMB = 'kwai' of soms 'yu-on' (Chinese munteenheid) 1/10 RMB = 'ji-a-o' of soms 'maa-oo' (dubbeltjes, er zijn geen centen) Hoeveel kost het? = doo sau tsje? (ALTIJD vooraf vragen!) Meter = kong-chie Kilometer = kong-li Kilogram = kong-djin Goedkoopste hotel = zhao-dai-suo Middenklasse hotel = loe-gwaan Luxe hotel = fang-di-an Hotelkamer = fang-djen Hoeveel kost de kamer? = fang-djen, doo sau tsje? Mag ik de kamer zien? = kan-kan fang-djen ma? Dat is te duur! = tai guule! Water = soei Koud water = leng soei Heet water = ree soei Gekookt water = kai soei Koud gekookt water = leng kai soei Toilet = ceh-suu-oo (goedkope dorpshotels hebben geen toilet; ga op zoek naar het dorpstoilet)

Hallo! = nie haa-oo! Hallo! = nien haa-oo! (respectvol; alleen naar ouderen of dwarse agent gebruiken) Tot ziens! = tzai-djeh! Tot morgen! = ming-tjen tjen! Bedankt = shie-shie (Chinezen zeggen dit niet voor kleine dingen. Het is echter nooit fout om wat vaker dankjewel te zeggen) Geen dank = buu shie Heel erg bedankt! = maafan nie-leh! (voor alle moeite. Gedoseerd gebruiken!) Ja = doei (wordt bijna nooit gebruikt) Nee = mee-jouh (wordt veel gebruikt) OK = 'OK' of 'haa-oo' (wordt vaak ipv 'ja' gebruikt. Steek je rechterduim omhoog, dat is ook hier het bijbehorende gebaar.) Gisteren = tzow-tjen Vandaag = jin-tjen Morgen = ming-tjen Tot morgen = ming-tjen tjen Vader = pappa (!) Moeder = mamma (!) Ik kom uit Holland= woo sheh gghhollan lai-deh (vrij veel Chinezen kennen ons land) zout = ‘jaaan’ of ‘jen’ vetsin (MSG) = wei-djing knoflook = ‘swaaan’ of ‘soe-aaan’ azijn/zure ketjap = swaan heet (kruidig) = laaa niet heet = buu laaa niet te heet = buu yaa-oo tai laaa noedelsoup = ‘tang mjen’ of ‘mjen’ vlees = rouh geen vlees = buu rouh thee = tchah olie (kook/smeer) = jouh heerlijk = hou-tzeh! (een compliment aan de kok doet wonderen!) chillies = laa-tsjoo ik begrijp het = woo dong ik begrijp het niet = woo buu dong hij begrijpt het niet = tim buu dong

China fietsreis 2001: Einde deel 3.
Copyright 2002: René Maassen      rene_maassen@zonnet.nl
 

 
English version
 
Deel 1 (24 foto's)   -   Deel 2 (37 foto's)   -   Deel 3 (28 foto's)
 

 
Toets F11 voor grootbeeld